Start > Aktualności > VB-MAPP – od oceny do programu terapeutycznego

We wrześniu w Warszawie odbyła się zorganizowane przez Fundację SCOLAR konferencja poświęcona wydanemu w tym roku podręcznikowi VB-MAPP. Jest to narzędzie do oceny umiejętności językowych i społecznych dzieci z autyzmem i innymi zaburzeniami. Fundacja SCOLAR zaprosiła do Polski twórcę tego narzędzia Marka Sundberga, psychologa i analityka behawioralnego ze Stanów Zjednoczonych. O przydatności VB-MAPP i powodach promowania narzędzia w Polsce mówi Marta Sierocka-Rogala, dyrektor programowy poradni psychoedukacyjnej prowadzonej przez Fundację.

Jak udała się konferencja?

Marta Sierocka-Rogala: To nasze pierwsze przedsięwzięcie tego typu, więc musimy jeszcze dokładnie przemyśleć przebieg i efekty. Uczestnicy wydawali się jednak więcej niż zadowoleni. Bardzo wysoko wypadły noty ewaluacyjne sporządzane w trakcie imprezy. Ponadto już po niej odebraliśmy sporo maili z podziękowaniami i pochlebnymi recenzjami.

Zorganizowaliście konferencję, aby promować VB-MAPP oraz wydany kilka miesięcy temu polski podręcznik do tego narzędzia.

Nie tylko pracujemy z wykorzystaniem VB-MAPP, ale też chcemy go upowszechniać. Pierwszym krokiem było tłumaczenie podręcznika na język polski. Kolejnym jest organizacja szkoleń dla chętnych do bliższego zapoznania z narzędziem. Zaczynamy również prowadzić staże dla osób chcących się przekonać, w jaki sposób narzędzie wpływa na proces terapeutyczny, oraz superwizje dla osób, które już pracują w oparciu o VB-MAPP. Zakładamy, że te osoby z kolei same będą promować VB-MAPP we własnym środowisku. Ja sama prowadzę również zajęcia logopedii na Uniwersytecie Warszawskim i na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego i też opowiadam studentom o korzyściach z VB-MAPP. Według mnie, z punktu widzenia logopedów, nie ma dziś lepszego narzędzia do pracy z dziećmi z autyzmem. Na świecie jego popularność rośnie. Podręcznik jest już dzisiaj dostępny już w kilku językach, a trwa tłumaczenie na piętnaście kolejnych.

Jak zetknęła się pani z VB-MAPP?

Sama długo szukałam nowych metod terapeutycznych. Jeżeli chodzi o umiejętności językowe moich pacjentów, to nie byłam do końca zadowolona z efektów pracy w oparciu o (klasyczną) stosowaną analizę zachowania. Miałam wrażenie, że rzeczywiście dużo mogę nauczyć dzieci, ale one nie pokazują tego poza moim gabinetem. Zaczęłam szukać sposobu, jak nie tylko nauczyć dopasowania 300 etykietek do 300 obrazków i nazwania ich całymi zdaniami podczas zajęć, ale umożliwić małemu pacjentowi również opowiedzenie mamie po powrocie do domu, co „było u pani Marty”. Nie jest przecież najważniejsze, jak dziecko prezentuje się podczas terapii, ale jak potrafi skorzystać z nabytych umiejętności. W 2008 r.uczestniczyłam w warsztatach w Londynie, podczas których zetknęłam się z Markiem Sundbergiem.

I?

Okazało się, że jego wątpliwości były podobne do moich. Miał te same spostrzeżenia, że dzieci z trudem uczą się spontanicznych umiejętności językowych poza godzinami terapii. Było dla mnie odkryciem, że te same pytania co ja, ktoś już sobie nie tylko zadał, ale nawet zdołał na nie odpowiedzieć.

Znalazła pani jakąś alternatywę dla VB-MAPP?

Nie, nie było wtedy żadnych innych metod, które traktowałyby nauczanie języka inaczej, niż metody klasyczne.

Jak sama wdrażała się pani do tego narzędzia?

Kupiłam anglojęzyczny podręcznik i zaczęłam z niego korzystać, co pozwoliło mi zweryfikować (pozytywnie, bardzo pozytywnie!) merytoryczną wartość i praktyczną przydatność w tworzeniu indywidualnych programów terapeutycznych dla dzieci z autyzmem. Mark Sundberg skontaktował mnie również z Siri Ming, analitykiem behawioralnym, która także pracowała w oparciu o VB-MAPP, i która zgodziła się superwizować moją pracę.

Nie ma pani żadnych zastrzeżeń do VB-MAPP?

Każde narzędzie może budzić wątpliwości, lub mieć braki. Np. w VB-MAPP nie było oceny umiejętności z zakresu samodzielności, które są niezbędne, jeśli chcemy stworzyć pełny program terapeutyczny. Autor był tego świadomy i udostępnił na swojej stronie internetowej suplement do oceny tych umiejętności (dostępny także w języku polskim na naszej stronie www.vbmapp.pl).

VB-MAPP jest narzędziem żywym i cały czas udoskonalanym. W Stanach Zjednoczonych od pierwszego wydania podręcznika w  roku 2008 było już kilka kolejnych edycji. Każda nieco różniąca się od poprzedniej, poprawiona. W kolejnych wydaniach dodawane są nowe kamienie milowe, czasem zmieniane są kryteria oceny. Aktualizacje oparte są między innymi na informacjach od terapeutów, którzy komentują praktyczne zastosowanie poszczególnych elementów VB-MAPP i sugerują zmiany, czy uzupełnienia.

Tak samo będzie z polskim wydaniem?

Jeżeli metoda spotka się zainteresowaniem, na jakie zasługuje i na jakie liczymy, to z pewnością będą kolejne poprawione edycje podręcznika także w języku polskim. Nasza edycja oparta była na najświeższej wersji amerykańskiej, ale już w trakcie tłumaczenia w Stanach Zjednoczonych trwały prace nad kolejnym wydaniem, którego zmian już nie byliśmy w stanie uwzględnić. Będziemy chcieli zrobić to w kolejnej polskiej edycji.

VB-MAPP było znane w Polsce zanim jeszcze zostało wydane w polskim języku, ponieważ nie tylko my poszukiwaliśmy nowych metod do oceny i do tworzenia programów terapeutycznych. I nie tylko my trafiliśmy na to narzędzie.

W trakcie tłumaczenia i adaptacji trzeba było wykonać konkretną pracę nad przystosowaniem narzędzia do specyfiki języka polskiego. Teraz musimy zweryfikować przydatności adaptacji: jak struktury językowe i umiejętności echowe są dostosowane do pracy z pacjentami w Polsce.

Polscy użytkownicy będą mieli wpływ na kolejne wydania podręcznika?

Polska edycja jest dostępna zaledwie od kwietnia tego roku, więc razie głosy komentarzy są jeszcze nieliczne. Otrzymujemy coraz więcej pytań, ale zwykle o sposób stosowania narzędzia. Jeżeli nie potrafimy odpowiedzieć sami, to konsultujemy się z autorem. Będziemy publikowali te pytania i odpowiedzi na www.vbmapp.pl. Nie mamy natomiast jeszcze takiego powiedziałabym twórczego odzewu, który mógłby być podstawą do modyfikacji narzędzia w przyszłości. Jeżeli się pojawi, to postaramy się go uwzględnić w kolejnych edycjach podręcznika.

Macie własne plany rozwoju tego wydawnictwa?

Zastanawiamy się nad wydaniem zestawu obrazków, które pomogą w procesie oceny umiejętności oraz w późniejszej terapii. Mamy sygnały od ośrodków terapeutycznych, że trudno im skompletować takie zestawy. W Stanach Zjednoczonych są dostępne takie pomoce, ale znowu trzeba je przystosować do pracy w języku polskim. Przymierzamy się do tego, ale taki projekt jest dosyć kosztowny i czasochłonny.

Na czym właściwie polega VB-MAPP? Może pani krótko streścić?

Narzędzie wykorzystuje analizę funkcjonalną języka stworzoną przez B.F. Skinnera i zmienia sposób patrzenia na nabywanie umiejętności językowych.

Przykład?

W metodach klasycznych umiejętności językowe dzieli się na mowę czynną (to, co mówimy) i bierną (to, co rozumiemy). Wg teorii, na której oparte jest VB-MAPP te dwa obszary różnicuje się w zależności od funkcji wypowiadanych przez osobę słów. Dziecko może mówić “woda”, ponieważ chce dostać wodę. Może mówić “woda”, ponieważ widzi butelkę z wodą. Może mówić “woda”, ponieważ zostało zapytane, czego się można napić. To są podstawowe przypadki, tzw. operanty werbalne. Do tego dochodzi umiejętności odczytania napisu “woda”, lub zapisania tego słowa. W każdym z przypadków motywacja i oczekiwania dziecka są inne.

Zdrowe dzieci uczą się tego szybko i łatwo przenoszą umiejętności pomiędzy tymi sferami, stąd trudno dostrzec, że to… różne sfery. U dzieci z autyzmem, to przenoszenie jest znacznie trudniejsze. Potrafią np. nazwać wodę, kiedy ją widzą, ale nie potrafią o nią poprosić, kiedy chcą pić. VB-MAPP jest jednym z nielicznych narzędzi, które dostrzega to zróżnicowanie i pomaga uczyć tych różnych umiejętności.

W Fundacji SCOLAR od dawna posługujecie się VB-MAPP?

Na szerszą skalę od chwili adaptacji podręcznika, ponieważ wcześniej trudno nam było szkolić terapeutów.

Przyjmijmy, że kogoś zainteresuje VB-MAPP. Co trzeba zrobić, żeby pracować tą metodą?

Przede wszystkim trzeba przeczytać podręcznik. Warto powiększać wiedzę dotyczącą analizy językowej i dobrze orientować w behawioralnej klasyfikacji języka. Trzeba się nauczyć obserwować dziecko i podążać za nim. Umieć odróżnić i stosownie zareagować, kiedy dziecko nie odpowiada, bo czegoś nie umie, a inaczej, gdy nie reaguje, bo nie jest zmotywowane do pracy. Terapeuci czasem nie zwracają uwagi na to drugie. Trzeba też pamiętać, że VB-MAPP jest tylko narzędziem. Nie wystarczy przeczytać podręcznik, aby stać się wykwalifikowanym terapeutą. VB-MAPP oparte jest na stosowanej analizie zachowania i odnosi się do jej procedur. Bez znajomości tego nie da korzystać z VB-MAPP.

Można przeczytać podręcznik, można też skorzystać z organizowanych przez Fundację SCOLAR szkoleń. Na co może liczyć ich uczestnik?

Szkolenie jest praktyczne. Pokazujemy filmy, w których prezentujemy konkretne przykłady oceny umiejętności i podstawy przyszłego programu terapeutycznego. Mnie samej wydawało się kiedyś, że jeżeli ktoś umie dobrze przyswoić podręcznik, to już nie potrzebuje szkolenia. Dzisiaj uważam, że to nie jest takie proste. VB-MAPP jest metodą nową i inaczej się ją przyswaja, czytając podręcznikowe definicje, inaczej obserwując zastosowanie na żywym języku, realizując ćwiczenia, wypełniając przykładowe kwestionariusze itp.

Szkolenia już prowadzimy i do tej pory skorzystało z nich ponad 200 osób. Z sygnałów, które otrzymujemy wynika, że większość z nich korzysta z narzędzia.

Co będzie dla was miarę skutecznego upowszechnienia metody VB w Polsce?


Sytuacja, że wykorzystuje je większość przedszkoli terapeutycznych (narzędzie jest przeznaczone nie tylko dla dzieci z autyzmem). Dzisiaj w zasadzie nie wiadomo dokładnie, z jakiej metody korzystają placówki. To znaczy z różną konsekwencją korzystają z różnych. VB-MAPP pozwala opracować spójny i harmonijny program obejmujący wszystkie sfery rozwoju dziecka. Według mnie nie ma dzisiaj porównywalnego narzędzia. Mam nadzieję, że będzie ono wyznaczało standardy pracy terapeutycznej.